عباس قديانى

480

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

خورشيد گرفت و مدتى نيز حكومت خلخال به او واگذار گرديد . پس از قتل ناصر الدين شاه و تاجگذارى مظفر الدين ميرزا ، سلطان على خان به مدير دفترخانهء استيفاء و محصل محاسبات و بقاياى دولتى منصوب شد و عنوان وزير بقايا و محاسبات گرفت و يك سال بعد مأمور حكومت يزد گرديد و در سال 1319 ه . ق . از مظفر الدين شاه لقب وزير افخمى گرفت . وزير افخم پس از پيروزى انقلاب مشروطه در كابينه ميرزا نصر الله خان مشير الدوله به وزارت داخله ( كشور ) برگزيده شد . پس از ابراز تمايل مجلس و محمد على شاه به رياست وزرايى ميرزا على اصغر خان اتابك كه در اروپا بود ، سلطان على خان كه با سابقه‌ترين وزير كابينه بود تا آمدن امين السلطان از اروپا مأمور تشكيل كابينه گرديد و كابينه خود را بدون داشتن عنوان رئيس الوزرا در اوايل سال 1286 ه . ش . به مجلس معرفى كرد و سمت وى در اين كابينه همان وزارت داخله بود . عمر كابينهء سلطان على خان در حدود 40 روز بود و پس از رسيدن ميرزا على اصغر خان اتابك به تهران ، سلطان على خان كه چندان مورد توجه مجلس نبود مجبور به استعفا شد . پس از آن مدتى وزير دربار محمد على شاه شد ولى در اين سمت هم ديرى نپاييد و چون در سال 1327 ه . ق . تهران به دست آزاديخواهان افتاد و محمد على شاه از سلطنت خلع و به اروپا تبعيد شد ، وزير افخم هم ديگر مصدر خدمت مهمى نشد تا اينكه در سال 1297 ه . ش . درگذشت . كار مهم سلطان على خان در دورهء تشكيل كابينه ، تهيه فهرست و سازمان هريك از هشت وزارتخانه بود كه آن را به اطلاع مجلس رساند . اين نكته نيز شايان ذكر است كه در همين دوره عنوان صدارت عظمى به صورت رسمى از بين رفت و رؤساى دولت از آن پس به عنوان رئيس الوزرا ناميده شدند . سلطان محمد خدابنده ( الجاتيو ) غازان خان در ايام حيات ، برادرش الجاتيو معروف به خدابنده را به ولايتعهدى انتخاب كرده بود . در موقع مرگ غازان ، محمد خدابنده در خراسان بود و در آنجا به دفع شاهزاده آلافرنگ پسر گيخاتو كه مدعى سلطنت بود مىپرداخت . پس از آن به تبريز رفت و بعد از جلوس به تخت ، نام سلطان الجاتيو « يعنى سلطان آمرزيده » بر خود گذاشت و « رشيد الدين فضل الله همدانى » را مثل زمان برادر ، به وزارت گماشت . شيخيان كه مورد عنايت او بودند او را خدابنده و اهل سنت ، خربنده ناميدند . بناى شهر سلطانيه را كه غازان خان در پنج فرسنگى زنجان گذاشته بود ، او به اتمام رسانيد و در آبادى آن شهر چندان كوشيد كه در اندك مدتى از زيباترين شهرهاى شرق گرديد . او در سال 709 به مذهب شيعه گرويد و نام سه خليفه اول را از خطبه و سكه انداخت و در تشويق و تعميم اين مذهب نهايت كوشش را به عمل آورد ولى در اواخر عمر ، چون ديد كه مردم قزوين و شيراز و اصفهان ، زير بار احكام او نمىروند و از امرا نيز بسيارى در مذهب تسنن اصرار مىورزند ، دستور داد تا دوباره اسامى خلفا را در خطبه و سكه بياورند . الجاتيو ، پسرش ابو سعيد را كه در 704 تولد يافته بود ، به حكومت خراسان فرستاد و تاج الدين عليشاه را كه تاجرى باكفايت بود در وزارت با رشيد الدين شريك كرد و ميان اين دو وزير ، همواره دشمنى و كين بود . اين پادشاه از فرط شرابخوارى ، پيش از آنكه به سن چهل برسد ، در سلطانيه فوت كرد و در مقبره‌اى كه براى خود ساخته بود ، دفن گرديد .